17 février 2009
Coma un enfant
Coma un enfant, urosa e lèsta,
Dançava en cantant ; de sa tèsta,
Qu’aviáu coronada de flors,
Sei peus prefumats, sei peus negres,
A l’azard volavan alegres,
E mon còr èra gonfle, èra gonfle d’amor.
Ansin, sus lo pontin de maubre,
Èra a dançar la bela enfant,
E s’entendiá de brut que lo pieu-pieu que fan
Leis aucèus qu’a la nuech se cochan dins leis aubres :
Tot cerca lo repaus, alòr, e tot s’escond.
Au fons dau laberinte e dins l’andana sombra,
Emé leis auras dau tremont,
Lo solèu, roge e fièr, davalava dins l’ombra.
Enterin, començèt la polida cançon
Dei grilhets, dins l’erba e la mossa,
E la luna, montant, tranquilla, aperamont.
Espandiguèt sa clartat doça.
Trefolida, l’enfant non podiá s’alassar
De cantar, de sautar, de rire e de dançar.
Totjorn dançava, fòla e lèsta :
Subran, dintre lei plecs de sa rauba de fèsta
Son prim peton s’es embarrat ;
Trantalha e gita un crit : - Ma maire !
E coma vai tombar, pecaire !
Ieu corre… e tomba dins mei braç.
Que sa tèsta èra bela, aquí, sus mon espatla,
Dins sei longs peus negada e penjant tota palla…
- Vos siatz pas facha mau ? – De sei bèus uelhs, alòr,
Me regarda. Ma man sentiá batre son còr ;
Ò ! coma èra esmoguda ! ò ! coma èra candida !
E ieu que per sa vida auriáu donat ma vida,
Ara que la teniáu tota en plen dins mei braç,
A ! n’auriáu pas vòugut que se tombèsse pas !
Teodòr Aubanèu, « Coma un enfant », La Miugrana entreduberta, 1860
16 février 2009
Sois sage, ô ma douleur...
Sois sage, ô ma Douleur, et tiens-toi plus tranquille.
Tu réclamais le Soir ; il descend ; le voici :
Une atmosphère obscure enveloppe la ville,
Aux uns portant la paix, aux autres le souci.
Pendant que des mortels la multitude vile,
Sous le fouet du Plaisir, ce bourreau sans merci,
Va cueillir des remords dans la fête servile,
Ma Douleur, donne-moi la main ; viens par ici,
Loin d'eux. Vois se pencher les défuntes Années,
Sur les balcons du ciel, en robes surannées ;
Surgir du fond des eaux le Regret souriant ;
Le Soleil moribond s'endormir sous une arche,
Et, comme un long linceul traînant à l'Orient,
Entends, ma chère, entends la douce Nuit qui marche.
Charles Baudelaire, "Recueillement", Les Fleurs du mal, 1857
12 août 2008
Lo Flume grand
Un polit conte metaforic de Max Roqueta. Mai en la realitat soi pas segur que totes ajan comprés que tenián en partatge la meteissa aiga...
Un còp èra un flume grand tan larg que l’image del cèl s’i perdiá dins lo cèl. Veniá de luònh. Cent païses i vojavan son aiga. Mil riussets fasián cent rius e los cent rius mesclavan sas aigas dins lo flume.
Un jorn, un òme de las bocas del flume remontèt de long de la riba, e, de riu en riusset, venguèt dins una comba montanhòla ont d’òmes vivián sens saber çò que se passava defòra. E, quand lor parlèt del flume grand, li riguèron al nas : « Nòstre riusset es d’aiganèu e bombís dins sas pèiras, e los manits de tres ans l’encamban tot lo jorn. Nòstre riusset es un riusset e nos fasètz ben rire amb vòstre flume grand. »
Dins una autra comba, com lor disiá que las aigas de las doas combas se mesclavan per faire un riu manquèron de l’amalugar. « De qué, li faguèron, nos venètz assajar de contar que nòstra aiga que giscla cantanta d’una bauma sacrada ont an parlat los dieus, pòsca èstre quicòm de parièr coma l’aiga de la comba nevosa ? » E l’emmandèron a còps de pèiras.
Dins un autre canton de la montanha foguèt quicòm mai : « Un flume, disètz ? E de qu’es donc aquò que vos crèba los uòlhs ? Se i a un flume grand jo lo cèl es ben aquel ont tot lo cèl se mira. » ― « E los autres rius ? » ― « Nos parletz pas de vòstra fanga ! »
Pasmens, d’aicí d’alai, un òme lo seguissiá coma tornava davalar cap a las bocas del flume grand. E coma venián a un ponch ont tres riussets se mesclavan per faire un riu, los quatre òmes s’agenolhèron esbleugits de la grandor, adejà, del miralh caminant que grèu, e lent e poderós, passava entre vilas e camps.
Es aital que d’òmes venguts dels quatre vents s’acampèron un jorn sus la riba del flume grand. Lo cèl de l’aiga se maridava a l’orizont al cèl de l’èr. Cent vilas ufanosas e clinadas sus l’aiga s’i miralhavan coma tant de nòvias, e los cants dels marinièrs s’enauçavan dins la lutz entre estaminas. L’òme de la comba nevosa, sa man dins l’aiga se gelava a retrapar la frescor verge de la nèu. E l’òme de las espelugas s’esmeravelhava de las ombras dins l’aiga fonsa. E lo de la plana i vesiá ondejar e fernir de pibolas. Las caras totas que de riusset en riu s’èran clinadas sus las aigas avián fach del flume grand aquel miralh qu’ofrissiá, la nuòch, al pòble de las ensenhas, lo còr silenciós de tot un pòble d’òmes.
« Lo Flume grand », Verd Paradís I, Max Roqueta, 1961
01 septembre 2007
Chucada
L'incipit mai famós de tota la literatura occitana, après aquel de Mirelha, ça que la. Seguida desconselhada als cuolcosits...
Estimatz mai que ma femna vos chuque abans o aprèp lo cafè ?
Erem tres dins aquela sala de las cortinas rojas, on jogava la lutz d'un solelh polsic de novembre. Tres, Arnaut de Crestolas, Laura sa femna e ieu. Orba dempuèi sèt ans a la seguida d'un accident, Laura acabava son glacet de fragosta amb aquel biais de los qu'an perduda la vista, en tustant doçament dins sa copa. Lo culhièr s'enfonçava dins lo glacet e se'n tornava, cargat, se claure entre los pòts de Laura que lo lecava lentament...
Robèrt Martí, Hic nox nomen mutat, IEO/Princi Negre, 1989.
18 août 2007
La vielhesa patetica d'un Don-Juan sens fe ni lei
Un tèxt tarrible, que se pòt legir a mai d'un nivèl, de segur.
Lo Masòt aimava lo còs jove de las filhas e las sabiá rendre baujas e sens defensa. Mau-Pensa disiá : « Lo Masòt es estat sempre gromand de porcelatge. » Mas çò qu’aimava mai èra de prene las femnas dels autres. Era coma se li aviá vendemiat sas vinhas. Mesclava a son plaser de las encambar lo gost del pilhatge, l’amor de chaupilhar çò d’un autre, de l’enganar. Aviá la sentida de las marcar, coma las fedas per anar a la montanha. Sa ràbia plasiá. Era rar se, maugrat sa legenda, las que i èran passat i tornèsson pas al mendre signe. Trapava dins son amorièr de bilhetas qu’èran pregàrias. Las gardava totas dins un vièlh portafuèlhas rescondut jos una lausa dins son mas.
Ara, vièlh e sol d’entre totes – sas femnas dormissián totas a mens de vint passes de l’amorièr – èra coma estrangièr dins son païs. Las filhas se tocavan del coide quand passava, se parlavan bas entre elas, e gisclavan. El, anava sens res dire. Quand passava davant l’amorièr coma aquel vèspre, de còps, tot un recòrd li montava. Revesiá d’uòlhs riseires, de bocas espelidas, entredobèrtas, banhadas e tremolantas sus de dents lusentas de cadèl, un còl, una espatla, e l’endrech ont s’estaca lo sen, quand aquí la carn s’enauça per faire sa corba. Parlava solet, bas, bas. I aviá pas que sos braces que s’escartavan que disán, melhor que tota paraula, sa longa, son amara malanconiá.
Max Roqueta, « Lo Bon de la Nuòch », Verd Paradís I, 1961
12 août 2007
Fin d'un amor
Voldriái botar en linha paginas entièras de l'òbra de Marcel Proust de tant que m'agrada. Benlèu o farai pichon a pichon.
Aqueste passatge, a la tota fin de Un amour de Swann, pòt consolar tots aquels que patisson d'aimar e los donar un espèr : un dia, com Swann, seràn pas mai amorós, sofriràn pas mai, e quitament se demandaràn quin an fach per estar amorós baug aital.
Après, de segur, tota la question es de saber si val melhor pas aimar e pas sofrir, e, com dins lo cas de Swann, tornar venir insensible, o al contra, com o pensavan los trobadors, si val melhor aimar quiti a patir...
Mais tandis que, une heure après son réveil, il donnait des indications au coiffeur pour que sa brosse ne se dérangeât pas en wagon, il repensa à son rêve, il revit, comme il les avait sentis tout près de lui, le teint pâle d'Odette, les joues trop maigres, les traits tirés, les yeux battus, tout ce que - au cours des tendresses successives qui avaient fait de son durable amour pour Odette un long oubli de l'image première qu'il avait reçue d'elle - il avait cessé de remarquer depuis les premiers temps de leur liaison dans lesquels sans doute, pendant qu'il dormait, sa mémoire en avait été chercher la sensation exacte. Et avec cette muflerie intermittente qui reparaissait chez lui dès qu'il n'était plus malheureux et que baissait du même coup le niveau de sa moralité, il s'écria en lui-même : « Dire que j'ai gâché des années de ma vie, que j'ai voulu mourir, que j'ai eu mon plus grand amour, pour une femme qui ne me plaisait pas, qui n'était pas mon genre ! »
Marcel Proust, Du côté de chez Swann, Paris, Grasset, 1913
10 août 2007
Suave, mari magno...
Los vèrs famós de Lucrèci sus la tranquillitat del filosòf.
Suave, mari magno turbantibus
aequora ventis,
E terra magnum alterius spectare laborem ;
Non quia vexari quemquam est jucunda voluptas,
Sed quibus ipse malis careas quia cernere suave est ;
Suave etiam belli certamina magna tueri
Per campos instructa, tua sine parte pericli.
Sed nil dulcius est, bene quam munita tenere
Edita doctrina sapientum templa serena,
Despicere unde queas alios, passimque videre
Errare atque viam palantes quaerere vitae,
Certare ingenio, contendere nobilitate,
Noctes atque dies niti praestante labore
Ad summas emergere opes rerumque potiri.
O miseras hominum mentes ! o pectora caeca !
Lucrèci, De natura rerum, lib. II, vèrs 1-14
09 août 2007
La Comtessa
Lo celèbre tèxt metaforic de Frederic Mistral, en grafia classica.
La Comtessa
A Victor Balaguer
Morta diuhen qu’es, mès
jo la crech viva.
BALAGUER.
I
Sabe, ieu, una Comtessa
Qu’es dau sang emperiau :
En beutat coma en autessa
Crenh degun, ni luenh ni aut ;
E pasmens una tristessa
De seis uelhs nebla l’ulhauç.
Ah ! se me sabián entendre !
Ah ! se me volián seguir !
Ela aviá cent vilas fòrtas,
Ela aviá vint pòrts de mar ;
L’olivier davant sa pòrta
Ombrejava, doç o clar ;
E tot frut que terra pòrta
Èra en flor dins son relarg.
Ah ! se me sabián entendre !
Ah ! se me volián seguir !
Per l’araire e per l’aissada
Ela aviá de plans de Dieu
E de còlas ennevassadas ;
Per se refrescar, l’estiu
D’un gran flume l’arrosada,
D’un grand vent lo sofle viu.
Ah ! se me sabián entendre !
Ah ! se me volián seguir !
Ela aviá per sa corona
Blat, oliva emai rasim ;
Aviá de tauras feronas
E de chivaus sarrasins ;
E podiá, fièra barona
Se passar de sei vesins.
Ah ! se me sabián entendre !
Ah ! se me volián seguir !
Tot lo jorn cançonejava,
Au balcon, sa bèla umor ;
E cadun barbelejava
De n’ausir quauqua rumor,
Car sa votz èra tant suava
Que fasiá morir d’amor.
Ah ! se me sabián entendre !
Ah ! se me volián seguir !
Lei trobaires, se devina,
Li fasián grand companhiá ;
Lei fringaires a la plovina
L’esperavan, matinièrs ;
Mai, coma èra perla fina,
Carivenda se teniá.
Ah ! se me sabián entendre !
Ah ! se me volián seguir !
Sempre portava una rauba
Facha de rais de solèu ;
Quau voliá conèisser l’auba,
Vers la bèla corriá lèu ;
Mai una ombra ara nos rauba
La figura e lo tablèu.
Ah ! se me sabián entendre !
Ah ! se me volián seguir !
Car sa sòrre, sa sorrastra,
Per eiretar de son ben,
L’a clavada dins lei clastras,
Dins lei clastras d’un covent
Qu’es barrat coma una mastra
D’un avent a l’autre avent.
Ah ! se me sabián entendre !
Ah ! se me volián seguir !
Aquí joinas emai carcanas
Son vestidas egalament
D’un plechon de blanca lana
E d’un negre abilhament ;
Aquí la mema campana
Règla tot comunament.
Ah ! se me sabián entendre !
Ah ! se me volián seguir !
Aquí, plus de cansoneta,
Mai de longa lo missau ;
Plus de votz galòja e neta,
Mai silenci universau :
Ren que de catas-fanelas,
O de vièlhas a tres queissaus.
Ah ! se me sabián entendre !
Ah ! se me volián seguir !
Blonda espiga de tosela,
Gara lo volame tòrt !
A la nòbla damisela
Cantan lei Vèspras de mòrt ;
E amb aquò l’òm li ciselha
Sa cabeladura d’aur.
Ah ! se me sabián entendre !
Ah ! se me volián seguir !
Òr la sòrre que l’embarra
Senhoreja d’enterin ;
E d’enveja, la barbara,
L’a esclapat sei tamborins,
E de sei vergiers s’empara
E li vendémia sei rims.
Ah ! se me sabián entendre !
Ah ! se me volián seguir !
E la fai passar per mòrta,
Sens poder li maucorar
Sei fringaires – que per òrta
Ara van, despoderats…
E li laissa en quauqua sòrta
Que si bèus uelhs per plorar.
Ah ! se me sabián entendre !
Ah ! se me volián seguir !
III
Aquelei qu’an la memòria,
Aquelei qu’an lo còr aut,
Aquelei que dins sa bòria
Senton gisclar lo mistrau,
Aquelei qu’aman la glòria,
Lei valents, lei majouraus,
Ah ! se me sabián entendre !
Ah ! se me volián seguir !
En cridant : Arrassa ! Arrassa !
Zo ! lei vièlhs e lei jovents,
Partirián totis en raça
Ambe la bandiera au vent,
Partirián coma una aurassa
Per crebar lo grand covent !
Ah ! se me sabián entendre !
Ah ! se me volián seguir !
E demolirián lei clastras
Onte plora jorn e nuech,
Onte jorn e nuech s’encastra
La mongeta dei bèus uelhs…
Maudespiech de la sorrastra,
Metrián tot en dètz e uech !
Ah ! se me sabián entendre !
Ah ! se me volián seguir !
Penjarián puei l’abadessa
Ai grasilhas d’alentorn
E dirián a la Comtessa :
« Reparèisse, o resplendor !
Fòra, fòra la tristessa !
Viva, viva la baudor ! »
Ah ! se me sabián entendre
Ah ! se me volián seguir !
22, d’avost de 1866
F. Mistral, Leis Isclas d’aur
